Neutralne i niebinarne rzeczowniki

Neutratywy Dukatywy Osobatywy

Rodzaj męski jest wyraźnie uprzywilejowany w polskim słownictwie, słowotwórstwie, gramatyce oraz frazeologii. W większości przypadków nazwy zawodów, relacji rodzinnych, itp. są domyślnie męskie, co wpływa negatywnie na reprezentację osób innych płci oraz zniekształca nasze postrzeganie świata.

Wszystkie chyba wiemy, czym są feminatywy. Mimo oporów niektórych środowisk, powoli przyjmują się one w codziennej polszczyźnie. „Reżyserka”, „prawniczka”, „psycholożka” czy nawet „gościni” już coraz mniej nas dziwią. I bardzo dobrze!

Płeć człowieka wymyka się jednak prostemu podziałowi kobieta/mężczyzna. Jakimi rzeczownikami mogą się opisywać osoby niebinarne? Jeśli używają rodzaju nijakiego, dukaizmów czy innych nienormatywnych form, to które formy rzeczowników pasują do nich gramatycznie? Jak przetłumaczyć z angielskiego zawód osoby używającej zaimków they/them? Jak opisywać grupy mieszane?

Dla rozwiązania tych problemów proponujemy trzy opcje, które nazwałośmy analogicznie do feminatywów: neutratywami (formy nijakie), dukatywami (formy zgodne z dukaizmami) i osobatywami (formy neutralne, niewskazujące na płeć).

Udostępnij:

Neutratywy

Są to słowa ukute na nijakie wersje słów nacechowanych płciowo, analogicznie do feminatywów. Używają obecnych w normatywnej polszczyźnie końcówek nijakich, takich jak „-rze”, „-cze”, „-o”, czy zapożyczonej z łaciny „-um”.

Formy te pasują gramatycznie do form nijakich, np. „moje piękne partnerze przyszło do domu”.

Poniżej przedstawiamy tworzony przez społeczność słownik rzeczowników z wyszczególnieniem ich formy męskiej, żeńskiej i nijakiej. Podane wzory odmiany są normatywne, na podstawie słów z tymi samymi końcówkami.

Słownik Neutratywów

Przykład odmiany

liczba pojedyncza
  • M (kto? co?) to kosmiczne twórcze
  • D (kogo? czego?) tego kosmicznego twórcza
  • C (komu? czemu?) temu kosmicznemu twórczu
  • B (kogo? co?) to kosmiczne twórcze
  • N (z kim? z czym?) tym kosmicznym twórczem
  • Msc (o kim? o czym?) tym kosmicznym twórczu
  • W (o!) to kosmiczne twórcze
liczba mnoga
  • M (kto? co?) te kosmiczne twórcza
  • D (kogo? czego?) tych kosmicznych twórczy
  • C (komu? czemu?) tym kosmicznym twórczom
  • B (kogo? co?) te kosmiczne twórcza
  • N (z kim? z czym?) tymi kosmicznymi twórczami
  • Msc (o kim? o czym?) tych kosmicznych twórczach
  • W (o!) te kosmiczne twórcza

Alternatywne wzory odmiany

Choć zaimek „ono” jest nijaki, to poza mianownikiem przybiera formy identyczne z męskimi. Dlatego też wiele osób binarnych używa „ono” z alternatywną odmianą.

Słownik Neutratywów podaje odmianę pasującą do „ono/jego”, lecz możliwa jest też odmiana zgodna z pozostałymi opcjami:

  • M księgowe
  • D księgowego
  • C księgowemu
  • B księgowe
  • N księgowem / księgowym
  • Msc księgowem / księgowym
  • W księgowe
  • M księgowe
  • D księgowej
  • C księgowej
  • B księgowe
  • N księgową
  • Msc księgowej
  • W księgowe
  • M księgowe
  • D księgoweno
  • C księgowenu
  • B księgowe / księgoweno
  • N księgowem
  • Msc księgowem
  • W księgowe
  • M księgowe
  • D księgowu
  • C księgowenu
  • B księgowe
  • N księgowum
  • Msc księgowum
  • W księgowe
  • M pracownicze
  • D pracownicza
  • C pracowniczu
  • B pracownicze
  • N pracowniczem
  • Msc pracowniczu
  • W pracownicze
  • M pracownicze
  • D pracowniczej
  • C pracowniczej
  • B pracownicze
  • N pracowniczą
  • Msc pracowniczej
  • W pracownicze
  • M pracownicze
  • D pracownicza
  • C pracowniczu
  • B pracownicze
  • N pracowniczem
  • Msc pracowniczu
  • W pracownicze
  • M pracownicze
  • D pracowniku
  • C pracowniku
  • B pracownicze
  • N pracownikum
  • Msc pracownikum
  • W pracownicze
  • M kochanie
  • D kochania
  • C kochaniu
  • B kochanie
  • N kochaniem
  • Msc kochaniu
  • W kochanie
  • M kochanie
  • D kochaniej
  • C kochaniej
  • B kochanie
  • N kochanią
  • Msc kochaniej
  • W kochanie
  • M kochanie
  • D kochania
  • C kochaniu
  • B kochanie
  • N kochaniem
  • Msc kochaniu
  • W kochanie
  • M kochanie
  • D kochaniu
  • C kochaniu
  • B kochanie
  • N kochanium
  • Msc kochanium
  • W kochanie
  • M wnuczę
  • D wnuczęcia
  • C wnuczęciu
  • B wnuczę
  • N wnuczęciem
  • Msc wnuczęciu
  • W wnuczę
  • M wnuczę
  • D wnuczęciej
  • C wnuczęciej
  • B wnuczę
  • N wnuczęcią
  • Msc wnuczęciej
  • W wnuczę
  • M wnuczę
  • D wnuczęcia
  • C wnuczęciu
  • B wnuczę
  • N wnuczęciem
  • Msc wnuczęciu
  • W wnuczę
  • M wnuczę
  • D wnuczu
  • C wnuczu
  • B wnuczę
  • N wnuczum
  • Msc wnuczum
  • W wnuczę
  • M Polko
  • D Polka
  • C Polku
  • B Polko
  • N Polkiem
  • Msc Polku
  • W Polko
  • M Polko
  • D Polki
  • C Polce
  • B Polko
  • N Polką
  • Msc Polce
  • W Polko
  • M Polko
  • D Polka
  • C Polku
  • B Polko
  • N Polkiem
  • Msc Polku
  • W Polko
  • M Polko
  • D Polku
  • C Polku
  • B Polko
  • N Polkum
  • Msc Polkum
  • W Polko
  • M kociaro
  • D kociara
  • C kociarzu
  • B kociaro
  • N kociarem
  • Msc kociarzu
  • W kociaro
  • M kociaro
  • D kociarej
  • C kociarej
  • B kociaro
  • N kociarą
  • Msc kociarej
  • W kociaro
  • M kociaro
  • D kociara
  • C kociarzu
  • B kociaro
  • N kociarem
  • Msc kociarzu
  • W kociaro
  • M kociaro
  • D kociaru
  • C kociaru
  • B kociaro
  • N kociarum
  • Msc kociarum
  • W kociaro

Dukatywy

Analogicznie do tzw. dukaizmów („zrobiłum”, „poszłuś”) można też tworzyć dukajowe rzeczowniki.

Formy te zostały stworzone przez Jacka Dukaja do książki „Perfekcyjna niedoskonałość”, gdzie używają jej istoty post-ludzkie (phoebe), które nie mają określonej płci.

Dukatywy pasują gramatycznie do dukaizmów, np. „moju pięknu partneru przyszłu do domu”. Odmiana jest prosta, wg podanego niżej schematu. Niestety, Dukaj nie używa postpłciowych rzeczowników w liczbie mnogiej (poza np. odmienianym męskoosobowo „phoebe'owie”). Brakujące formy zostały wymyślone przez nas.

Przykłady

maskulatyw feminatyw dukatyw
  • austronauta
  • austronauci
  • austronautka
  • austronautki
  • Europejczyk
  • Europejczycy
  • Europejka
  • Europejki
  • przyjaciel
  • przyjaciele
  • przyjaciółka
  • przyjaciółki
  • twórca
  • twórcy
  • twórczyni
  • twórczynie

Przykład odmiany

liczba pojedyncza
  • M (kto? co?) tenu kosmicznu twórcu
  • D (kogo? czego?) tenu kosmicznenu twórcu
  • C (komu? czemu?) tewu kosmicznewu twórcu
  • B (kogo? co?) tenu kosmicznenu twórcu
  • N (z kim? z czym?) tum kosmicznum twórcum
  • Msc (o kim? o czym?) tum kosmicznum twórcum
  • W (o!) tenu kosmicznu twórcu
liczba mnoga
  • M (kto? co?) teny kosmiczny twórcy
  • D (kogo? czego?) tenych kosmicznych twórcych
  • C (komu? czemu?) tenym kosmicznym twórcym
  • B (kogo? co?) teny kosmiczneny twórcy
  • N (z kim? z czym?) tumy kosmicznumy twórcumy
  • Msc (o kim? o czym?) tumych kosmicznumych twórcych
  • W (o!) teny kosmiczny twórcy

Osobatywy Normatywne

Są to konstrukcje typu: „osoba” + imiesłów, „osoba” + przymiotnik, itp. Zupełnie nie wskazują na płeć, są więc idealne do opisu grup czy też pojedynczych osób, których płci nie znamy. Są normatywne i łatwe do odmiany.

Przykłady

maskulatyw feminatyw osobatyw
  • kandydat
  • kandydaci
  • kandydatka
  • kandydatki
  • osoba kandydująca
  • osoby kandydujące
  • kucharz
  • kucharze
  • kucharka
  • kucharki
  • osoba gotująca
  • osoba kucharska
  • osoby gotujące
  • osoby kucharskie
  • mężczyzna
  • mężczyźni
  • kobieta
  • kobiety
  • osoba
  • osoba niebinarna
  • osoby
  • osoby niebinarne
  • partner
  • partnerzy
  • partnerka
  • partnerki
  • osoba partnerska
  • osoby partnerskie
  • prezes
  • prezesi
  • prezeska
  • prezeski
  • osoba prezesujące
  • osoby prezesujące